Regulacje F-gazowe 2026 – co oznaczają dla użytkowników oraz całej branży pomp ciepła i klimatyzacji?

Dobra wiadomość jest taka, że nowe przepisy nie nakazują wymiany już działających urządzeń. Zmieniają natomiast zasady dotyczące produkcji, sprzedaży i stosowania nowych urządzeń wykorzystujących fluorowane gazy cieplarniane.

Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zagadnienia.

Czym są F-gazy i czym jest współczynnik GWP?

Fluorowane gazy cieplarniane, potocznie nazywane F-gazami, to grupa syntetycznych czynników chłodniczych stosowanych od wielu lat w urządzeniach chłodniczych, klimatyzacyjnych oraz pompach ciepła. Dzięki bardzo dobrym właściwościom termodynamicznym umożliwiają efektywne przenoszenie ciepła, co sprawia, że są powszechnie wykorzystywane w technice chłodniczej i grzewczej.

Jednocześnie F-gazy charakteryzują się różnym wpływem na środowisko. Do jego oceny służy współczynnik GWP (Global Warming Potential), czyli potencjał tworzenia efektu cieplarnianego. Określa on, jak silnie dany gaz wpływa na ocieplenie klimatu w porównaniu z dwutlenkiem węgla (CO₂), dla którego wartość GWP wynosi 1.

Im wyższy współczynnik GWP, tym większy wpływ danego czynnika chłodniczego na klimat w przypadku jego uwolnienia do atmosfery. Dla przykładu:

• CO₂ (R744) – GWP = 1, 
• R290 (propan) – GWP ≈ 3, 
• R32 – GWP ≈ 675, 
• R410A – GWP ≈ 2088. 

To właśnie wysoki współczynnik GWP wielu dotychczas stosowanych czynników chłodniczych jest głównym powodem wprowadzania nowych regulacji unijnych. Celem przepisów jest stopniowe ograniczanie stosowania gazów o wysokim wpływie na klimat i zastępowanie ich rozwiązaniami bardziej przyjaznymi dla środowiska. Obecnie szczególnie promowane są czynniki o niskim GWP, takie jak R290 (propan), R744 (CO₂) oraz – głównie w zastosowaniach przemysłowych – R717 (amoniak). Dzięki temu możliwe jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej efektywności nowoczesnych urządzeń HVAC.

Dlaczego Unia Europejska zmienia przepisy?

Nowe regulacje są elementem realizacji:

• Europejskiego Zielonego Ładu, 
• pakietu Fit for 55, 
• Protokołu montrealskiego oraz poprawki z Kigali. 

Ich głównym celem jest:

• ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, 
• zmniejszenie wykorzystania czynników o wysokim GWP, 
• rozwój technologii wykorzystujących czynniki przyjazne środowisku, 
• osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku. 

Od rozporządzenia 517/2014 do nowych przepisów 2024/573

Pierwszym ważnym krokiem było Rozporządzenie (UE) 517/2014, które obowiązywało od 2015 roku.

Wprowadziło ono między innymi:

• system stopniowego ograniczania ilości HFC (tzw. phase-down), 
• obowiązkowe kontrole szczelności, 
• odzysk i recykling czynników chłodniczych, 
• obowiązkową certyfikację instalatorów i przedsiębiorstw, 
• prowadzenie dokumentacji serwisowej, 
• oznakowanie urządzeń zawierających F-gazy. 

Od 11 marca 2024 r. obowiązuje nowe Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573, które zastąpiło poprzednie przepisy i znacząco rozszerzyło zakres obowiązków.

Najważniejsze zmiany w Rozporządzeniu 2024/573

Nowe przepisy przewidują przede wszystkim:

• szybsze ograniczanie dostępności fluorowanych czynników chłodniczych (HFC), 
• stopniowe wycofywanie urządzeń wykorzystujących czynniki o wysokim współczynniku GWP, 
• promowanie naturalnych czynników chłodniczych, takich jak R290 (propan), CO₂ (R744) czy amoniak (R717), 
• rozwój nowych czynników z grupy HFO, 
• bardziej rygorystyczne zasady odzysku, regeneracji i recyklingu czynników, 
• cyfrowy system monitorowania obrotu F-gazami, 
• utrzymanie obowiązkowej certyfikacji dla instalatorów i serwisantów. 

Czym jest „phase-down"?

Jednym z najważniejszych elementów nowych regulacji jest tzw. phase-down, czyli stopniowe ograniczanie ilości fluorowanych czynników chłodniczych dostępnych na rynku europejskim.

Nie oznacza to natychmiastowego zakazu stosowania wszystkich F-gazów. Oznacza natomiast, że:

• ich produkcja będzie sukcesywnie ograniczana, 
• będą coraz trudniej dostępne, 
• ich ceny będą stopniowo rosły. 

To właśnie dlatego producenci coraz częściej projektują urządzenia wykorzystujące czynniki o bardzo niskim GWP.

Jakie urządzenia obejmują nowe przepisy?

Ograniczenia dotyczą przede wszystkim nowych:

• pomp ciepła typu split, 
• klimatyzatorów typu split, 
• pomp ciepła typu monoblok, 
• gruntowych pomp ciepła, 
• urządzeń klimatyzacyjnych typu plug-in. 

Zakazy odnoszą się do wprowadzania nowych urządzeń do obrotu, a nie do użytkowania urządzeń już zainstalowanych.

To bardzo istotne rozróżnienie.

Najważniejsze terminy

Nowe przepisy wprowadzają harmonogram zmian.

Od 1 stycznia 2025 r.

Zakaz obejmuje wybrane urządzenia typu split zawierające mniej niż 3 kg czynnika o GWP ≥ 750.

Od 1 stycznia 2027 r.

Nie będzie można wprowadzać do obrotu m.in.:

• pomp ciepła typu split do 12 kW wykorzystujących czynnik o GWP ≥ 150, 
• wielu urządzeń typu monoblok, 
• samodzielnych klimatyzatorów wykorzystujących czynniki o wysokim GWP. 

Od 1 stycznia 2029 r.

Kolejne ograniczenia obejmą klimatyzatory typu split.

Od 1 stycznia 2032 r.

Dla wielu urządzeń o mocy do 12 kW standardem stanie się całkowite odejście od fluorowanych czynników chłodniczych.

Do 2050 roku

Planowane jest niemal całkowite wycofanie HFC z rynku europejskiego.

Czy trzeba wymienić działającą pompę ciepła?

Nie.

To najważniejsza informacja dla użytkowników.

Rozporządzenie nie nakazuje wymiany istniejących urządzeń.

Jeżeli pompa ciepła lub klimatyzator zostały legalnie zainstalowane i pracują z czynnikiem R32 lub R410A, mogą być nadal:

• użytkowane, 
• serwisowane, 
• naprawiane, 
• konserwowane. 

Nowe przepisy dotyczą przede wszystkim produkcji oraz wprowadzania nowych urządzeń do obrotu.

Czy R32 i R410A znikną z rynku?

Nie od razu.

Czynniki chłodnicze R32 i R410A będą nadal dostępne do serwisowania istniejących instalacji.

Należy jednak pamiętać, że ich ilość będzie sukcesywnie ograniczana zgodnie z harmonogramem redukcji HFC.

W praktyce oznacza to:

• mniejszą dostępność, 
• stopniowy wzrost cen, 
• coraz większe znaczenie regeneracji oraz odzysku czynników chłodniczych. 

Co oznaczają przepisy dla producentów?

Producenci urządzeń HVAC muszą dostosować swoje rozwiązania do nowych wymagań.

W praktyce oznacza to:

• projektowanie urządzeń wykorzystujących czynniki o niskim GWP, 
• rozwój pomp ciepła pracujących na propanie (R290), 
• inwestowanie w nowe technologie chłodnicze, 
• dostosowanie produkcji do harmonogramu zakazów.

Co oznaczają przepisy dla audytorów i projektantów?

Jako grupa pracująca na inwestycjach, które mogą mieć realizację za kilka, a nawet kilkanaście miesięcy, konieczne jest uwzględnienie przyszłej dostępności urządzeń. Przykładowo, sugerując pompę ciepła w audycie lub projekcie według aktualnej oferty producenta, może dojść do sytuacji, że w momencie realizacji w roku 2027 nie będzie już dostępna. 

W praktyce oznacza to:

• Wzięcie pod uwagę terminu realizacji inwestycji, 
• Sprawdzenie rodzaju czynnika chłodniczego w projektowanym urządzeniu, 
• Skupienie się na urządzeniach, których nie obejmuje ustawa F-gaz w najbliższym czasie np. propanowe pompy ciepła. 

Co zmienia się dla instalatorów i serwisantów?

Nowe regulacje oznaczają konieczność:

• utrzymania obowiązkowej certyfikacji F-gazowej, 
• zdobywania kompetencji związanych z obsługą nowych czynników chłodniczych, 
• przestrzegania bardziej rygorystycznych zasad odzysku i regeneracji czynników, 
• prowadzenia odpowiedniej dokumentacji serwisowej. 

Szczególnego znaczenia nabiera obsługa urządzeń wykorzystujących propan (R290), który jest czynnikiem łatwopalnym i wymaga stosowania odpowiednich procedur bezpieczeństwa.

Polska ustawa F-gazowa

Przepisy unijne są uzupełnione przez polską ustawę z 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych.

Określa ona między innymi:

• zasady certyfikacji przedsiębiorców i personelu, 
• obowiązki właścicieli oraz operatorów urządzeń, 
• funkcjonowanie Centralnego Rejestru Operatorów (CRO), 
• zasady prowadzenia dokumentacji, 
• kontrole szczelności, 
• administracyjne kary za naruszenie przepisów.

Najważniejsze wnioski

Nowe Rozporządzenie (UE) 2024/573 nie oznacza rewolucji dla użytkowników istniejących pomp ciepła i klimatyzatorów. Jego głównym celem jest stopniowe ograniczanie stosowania fluorowanych gazów cieplarnianych o wysokim współczynniku GWP oraz przyspieszenie rozwoju bardziej ekologicznych technologii.

Najważniejsze jest to, że zakazy dotyczą przede wszystkim wprowadzania nowych urządzeń do obrotu, a nie eksploatacji już działających instalacji. Właściciele pomp ciepła i klimatyzatorów mogą nadal bezpiecznie korzystać z posiadanych urządzeń oraz je serwisować. Jednocześnie producenci i instalatorzy będą stopniowo przechodzić na rozwiązania wykorzystujące czynniki chłodnicze o niskim wpływie na klimat, takie jak R290 czy CO₂.

W kolejnych latach rynek HVAC będzie się zmieniał, jednak zmiany te będą wprowadzane stopniowo, zgodnie z harmonogramem określonym w Rozporządzeniu (UE) 2024/573. Dzięki temu zarówno producenci, jak i użytkownicy będą mieli czas na dostosowanie się do nowych wymagań.